کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism) یکی از شایع‌ترین اختلالات غدد درون‌ریز است که در اثر کاهش تولید هورمون‌های تیروئیدی بروز می‌کند. غده تیروئید با ترشح هورمون‌های تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) نقش اساسی در تنظیم سوخت‌وساز بدن، رشد و تکامل، عملکرد قلب و سیستم عصبی، تعادل انرژی و سلامت روان ایفا می‌کند. هرگونه اختلال در عملکرد این غده می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر سلامت فرد داشته باشد.

کم‌کاری تیروئید معمولاً به‌صورت تدریجی ایجاد می‌شود و علائم آن می‌تواند غیر اختصاصی و مبهم باشد. خستگی مزمن، افزایش وزن بدون علت مشخص، احساس سرما، یبوست، خشکی پوست، ریزش مو، اختلالات قاعدگی در زنان و کاهش تمرکز از شایع‌ترین نشانه‌های این بیماری هستند. به دلیل شباهت این علائم با بسیاری از مشکلات دیگر، تشخیص کم‌کاری تیروئید در برخی بیماران با تأخیر انجام می‌شود.

از مهم‌ترین علل کم‌کاری تیروئید می‌توان به بیماری‌های خودایمنی به‌ویژه تیروئیدیت هاشیموتو، کمبود ید، مصرف برخی داروها، جراحی یا پرتودرمانی ناحیه گردن و اختلالات مادرزادی اشاره کرد. زنان، سالمندان، افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئید و بیماران مبتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

تشخیص کم‌کاری تیروئید با انجام آزمایش خون و اندازه‌گیری سطح هورمون TSH و T4 آزاد امکان‌پذیر است. افزایش TSH همراه با کاهش T4 آزاد نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید است. این آزمایش‌ها ساده، کم‌هزینه و در دسترس بوده و نقش مهمی در تشخیص زودهنگام بیماری دارند.

درمان کم‌کاری تیروئید معمولاً شامل مصرف روزانه هورمون جایگزین لووتیروکسین است که با تنظیم مناسب دوز، می‌تواند سطح هورمون‌های تیروئیدی را به حد طبیعی بازگرداند. با درمان صحیح و پیگیری منظم، بیشتر بیماران می‌توانند زندگی کاملاً طبیعی و سالمی داشته باشند.

بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک انجام‌شده در کشور، اختلالات عملکرد تیروئید از جمله کم‌کاری تیروئید در ایران شیوع قابل‌توجهی دارند و میزان آن بالاتر از میانگین جهانی گزارش شده است.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جمهوری اسلامی ایران، با هدف پیشگیری از عوارض جدی کم‌کاری تیروئید، به‌ویژه در دوران نوزادی، از سال ۱۳۸۴ برنامه غربالگری کشوری کم‌کاری تیروئید مادرزادی را در سراسر کشور اجرا کرده است. در این برنامه، نوزادان طی روزهای ابتدایی تولد از نظر سطح هورمون TSH مورد بررسی قرار می‌گیرند. اجرای گسترده این برنامه غربالگری نقش مهمی در پیشگیری از عقب‌ماندگی ذهنی، اختلالات رشد و آسیب‌های عصبی دائمی داشته و به‌عنوان یکی از برنامه‌های موفق نظام سلامت کشور شناخته می‌شود.

هفته ملی اطلاع‌رسانی کم‌کاری تیروئید فرصتی ارزشمند برای افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت عملکرد غده تیروئید، شناخت علائم هشداردهنده، توجه به گروه‌های در معرض خطر و انجام به‌موقع آزمایش‌های تشخیصی است. افزایش آگاهی جامعه می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت بیماری، ارتقای کیفیت زندگی بیماران و کاهش بار نظام سلامت ایفا کند. 

منبع: 

https://jbums.org/article

https://vcr.iums.ac.ir/

https://ijms.sums.ac.ir/

https://ijph.tums.ac.ir/

اسماء مهجوب اردکانی کارشناس بهداشت عمومی مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان

زیر نظر فاطمه موثقی کارشناس ارشد آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان