امنیت غذایی عامل اصلی سلامت جسمی، فکری و روانی جامعه است و از معیارهای توسعه انسانی است. تأمین امنیت غذایی و دسترسی به غذای کافی و سالم از محورهای رشد و توسعه اقتصادی و از اهداف اصلی هر کشور محسوب می‌شوند. جنگ و ناامنی به امنیت غذایی صدمه می‌زند. در شرایط بحرانی به ویژه در هنگام بروز جنگ، داشتن یک برنامه دقیق تحت عنوان تغذیه در جنگ بسیار حیاتی و مهم است. در این موقعیت‌ها که دسترسی به منابع غذایی محدود می‌شود، لازم است لیستی از انواع خوراکی‌های آسان با عنوان خوراکی در جنگ را از پیش تهیه و ذخیره نماییم؛ خوراکی‌هایی که ماندگاری بالا، ارزش غذایی مناسب و قابلیت مصرف در شرایط حداقلی را داشته باشند.

در دوران جنگ باید در نظر داشت که مقدار ذخیره مواد غذایی به تعداد اعضای خانواده و مدت زمان موردنظر بستگی دارد. به‌طور کلی، ذخیره مواد غذایی برای حداقل 3 ماه توصیه می‌شود. برای هر فرد، روزانه حدود 2000 تا 2500 کالری در نظر بگیرید. مواد غذایی با ماندگاری بالا مانند برنج، حبوبات، کنسروها، میوه‌های خشک و روغن‌های گیاهی بهترین گزینه‌ها هستند.

برای موفقیت در ذخیره مواد غذایی در زمان جنگ، باید به اصول اولیه نگهداری توجه ویژه‌ای داشت. این اصول شامل انتخاب مواد غذایی مناسب، شرایط نگهداری، بسته‌بندی صحیح و مدیریت چرخه مصرف است.

مواد غذایی انتخابی برای ذخیره‌سازی باید ویژگی‌های زیر را داشته باشند:

ماندگاری بالا: محصولاتی مانند غلات (برنج، گندم)، حبوبات (نخود، لوبیا، عدس)، کنسروها، مواد غذایی خشک‌شده و روغن‌های گیاهی به دلیل ماندگاری طولانی مناسب هستند.

ارزش غذایی بالا: غذاهایی با پروتئین، کربوهیدرات و چربی‌های سالم برای تأمین انرژی در شرایط بحرانی مناسب‌اند.

نیاز کم به آماده‌سازی: غذاهایی که نیاز به پخت‌وپز پیچیده ندارند، مانند کنسروها یا غذاهای آماده، در اولویت قرار دارند.

مواد غذایی خشک مانند غلات، حبوبات و میوه‌های خشک‌شده از گزینه‌های عالی برای ذخیره‌سازی هستند. این مواد به دلیل رطوبت پایین، کمتر در معرض فساد قرار می‌گیرند. برای نگهداری این مواد بهتر است از ظروف شیشه‌ای یا پلاستیکی با درپوش محکم استفاده کنید، مواد را در محیط خشک و خنک نگهداری کنید و برای جلوگیری از نفوذ حشرات، از برگ بو یا مواد طبیعی دافع حشرات استفاده کنید.

کنسروها به دلیل ماندگاری طولانی (تا چند سال) و سهولت مصرف، گزینه‌ای مناسب برای ذخیره مواد غذایی در زمان جنگ هستند. به یاد داشته باشید تاریخ انقضای کنسروها را بررسی کنید و آن‌ها را به ترتیب تاریخ مصرف کنید.(روشFIFO:اولین ورودی، اولین خروجی).

هم چنین، کنسروهای آسیب‌دیده یا متورم را دور بیندازید، زیرا ممکن است نشانه فساد یا رشد باکتری بوتولینوم باشند.

شرایط محیطی تأثیر مستقیمی بر بالا بردن عمر مواد غذایی در منزل دارد. محیط خنک (بین 10 تا 20 درجه سانتی‌گراد) برای اکثر مواد غذایی خشک و کنسروی ایده‌آل است. رطوبت پایین (کمتر از 15 درصد) از رشد کپک و فساد مواد غذایی جلوگیری می‌کند. نور مستقیم خورشید می‌تواند باعث کاهش کیفیت مواد غذایی، به‌ویژه روغن‌ها و محصولات حاوی ویتامین شود. جریان هوای مناسب از تجمع رطوبت و بوی نامطبوع جلوگیری می‌کند.

بسته‌بندی نقش کلیدی در ذخیره مواد غذایی در زمان جنگ ایفا می‌کند. استفاده از ظروف دربسته، کیسه‌های وکیوم، یا قوطی‌های فلزی مقاوم در برابر هوا و رطوبت توصیه می‌شود. 

مدیریت صحیح منابع غذایی در زمان جنگ به همان اندازه ذخیره‌سازی اهمیت دارد. برنامه ریزی، چرخه مصرف و تنوع غذایی از مهم‌ترین راهکارهای مدیریت منابع در زمان جنگ است.

برنامه‌ریزی وعده‌های غذایی: با برنامه‌ریزی دقیق، از هدررفت مواد غذایی جلوگیری کنید. وعده‌های ساده با مواد اولیه محدود طراحی کنید. 

چرخه مصرف: مواد غذایی با تاریخ انقضای نزدیک‌تر را زودتر مصرف کنید.

 تنوع غذایی: برای حفظ سلامت روان و جسم، تنوع در رژیم غذایی را حفظ کنید. حتی در شرایط بحرانی، مصرف مواد غذایی متنوع به تأمین ویتامین‌ها و مواد معدنی کمک می‌کند.

ایمنی در ذخیره مواد غذایی در زمان جنگ از اهمیت بالایی برخوردار است.

 بررسی منظم ذخیره: مواد غذایی را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید تا از عدم فساد یا آلودگی مطمئن شوید.

جلوگیری از آلودگی متقاطع: مواد خام و پخته را جداگانه نگهداری کنید.

دور نگه‌داشتن از مواد شیمیایی: مواد غذایی را دور از مواد شیمیایی مانند شوینده‌ها یا سموم نگهداری کنید.

روشهای بالا بردن عمر مواد غذایی در منزل:

وکیوم کردن: حذف هوا از بسته‌بندی مواد غذایی، رشد میکروب‌ها را کند می‌کند.

استفاده از نمک و شکر: این مواد به‌ عنوان نگهدارنده‌های طبیعی عمل می‌کنند و برای نگهداری میوه‌ها و سبزیجات مناسب‌اند.

ترشی و مربا: تبدیل مواد غذایی به ترشی یا مربا می‌تواند عمر آن‌ها را به طور قابل‌ توجهی افزایش دهد.

در نهایت، علاوه بر مواد غذایی، ذخیره آب آشامیدنی نیز در زمان جنگ حیاتی است. هر فرد به‌ طور متوسط به 2 تا 4 لیتر آب در روز نیاز دارد.

برای ذخیره آب:

از بطری‌های پلاستیکی یا فلزی تمیز استفاده کنید.

آب را هر 6 ماه یک‌بار تعویض کنید تا از رشد باکتری جلوگیری شود.

در صورت نیاز، از قرص‌های تصفیه آب استفاده کنید.

دفتر بهبود تغذیه دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مواد غذایی مناسب شرایط بحرانی، مواد غذایی می داند که: تأمین‌کننده انرژی مورد نیاز روزانه فرد باشد. تعادل کافی بین مواد غذایی (از کربوهیدرات‌ها، پروتئین، چربی‌ها، ویتامین‌ها و املاح معدنی) وجود داشته باشد. نیاز به پخت طولانی یا تجهیزات خاص نداشته باشد. همچنین ماندگاری بالا و مقاومت در برابر فساد در شرایط بدون یخچال را داشته باشد. در نتیجه، موادغذایی خشک و آماده مصرف بهترین گزینه هستند.

زهرا مختاری کارشناس ارشد تغذیه مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان

منابع:

https://sums.ac.ir/ZkbQ

https://nanomachineco.com/wartime-food-storage/