آلزایمر یک اختلال عصبی پیش‌رونده است که به تدریج توانایی مغز در ذخیره و بازیابی اطلاعات، استدلال، تصمیم‌گیری و انجام کارهای روزمره را کاهش می‌دهد. در مغز افراد مبتلا، تجمع پلاک‌های آمیلوئیدی در فضای خارج‌سلولی نورون‌ها و تشکیل کلافه‌های نوروفیبریلاری در داخل نورون‌ها از نشانه‌های آسیب‌شناسی مهم محسوب می‌شوند. اگرچه هنوز درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، شناسایی زودهنگام، کنترل عوامل خطر و اصلاح سبک زندگی می‌تواند سیر بیماری را کندتر کرده و کیفیت زندگی بیمار و خانواده را بهبود بخشد.

زوال عقل (دمانس) وضعیتی است که در اثر بیماری‌های مغزی ایجاد می‌شود و بر حافظه، تفکر و توانایی عملکرد فرد اثر می‌گذارد. بیش از ۵۷ میلیون نفر در سراسر جهان با زوال عقل زندگی می‌کنند و هر سال نزدیک به ۱۰ میلیون نفر تازه تشخیص داده می‌شوند.

بیماری آلزایمر شایع‌ترین شکل زوال عقل است و برآورد می‌شود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد. این بیماری غالباً در افراد بالای ۶۵ سال بروز می‌کند، هرچند آلزایمر زودرس با شیوع کمتر می‌تواند بسیار زودتر از این سن رخ دهد. شناخت عواملی که احتمال ابتلا به آلزایمر را افزایش می‌دهند، خصوصا در افراد با سن بالاتر، برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد. عوامل خطر آلزایمر شامل عوامل ژنتیکی، سن بالا، بیماری عروق مغزی، مصرف الکل، سیگار، افسردگی، کم‌شنوایی درمان‌نشده، اختلال بینایی درمان‌نشده، فشار خون بالا، دیابت، کلسترول LDL بالا، کم‌تحرکی و چاقی، انزوای اجتماعی و ضربه به سر است.

انجمن آلزایمر آمریکا ۱۰ نشانه هشدار دهنده آلزایمر را معرفی کرده است: فراموشی مختل‌کننده زندگی روزمره، دشواری در برنامه‌ریزی یا حل مسئله، دشواری در انجام کارهای آشنا، گم کردن زمان و مکان، مشکل در تصاویر و روابط فضایی، مشکلات جدید در گفتار و نوشتار، جابه‌جا گذاشتن وسایل، قضاوت ضعیف، کناره‌گیری از فعالیت‌های اجتماعی و تغییر خلق و شخصیت.

در حال حاضر علت دقیق بیماری شناخته نشده است و درمان قطعی نیز برای آن وجود ندارد؛ با این حال، برآورد می‌شود ۴۵ درصد موارد دمانس (زوال عقل) قابل پیشگیری باشد. راهکارهای پیشگیری شامل کنترل فشار خون، قند خون، چربی خون و وزن، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار و کاهش مصرف الکل، درمان کم‌شنوایی و استفاده از سمعک در صورت نیاز، درمان مشکلات بینایی مانند آب مروارید، حفظ روابط اجتماعی و کاهش انزوا، یادگیری مستمر و فعال نگه داشتن ذهن است.

منابع:

امانی محمد. پاتوفیزیولوژی بیماری آلزایمر. مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اردبیل [Internet]. 1395؛16(4):452-463. Available from: https://sid.ir/paper/59643/fa

فدایی فربد، نیکنام زهرا. بیماری آلزایمر: دیروز, امروز, فردا. سالمند[Internet]. 1386؛2(3):158-165. Available from: https://sid.ir/paper/94985/fa

https://www.who.int/news/item/15-07-2026-new-who-guidelines--up-to-45--of-dementia-risk-could-be-prevented-or-delayed

http://shefayekhatam.ir/article-1-963-fa.html

https://www.alz.org/alzheimers-dementia/10_signs

https://www.alzheimer-europe.org/news/2024-lancet-commission-underscores-potential-dementia-risk-reduction-identifying-14-modifiable?language_content_entity=en

https://ncdalliance.org/stories/events/2026/world-alzheimers-day

محمد محمدی ابنوی کارشناس ارشد اپیدمیولوژی و کارشناس پژوهشی مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان