20 اکتبر، روز جهانی پوکی استخوان فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت سلامت استخوان ها، پیشگیری از پوکی استخوان و کاهش شکستگی ناشی از ضعف استخوان است. شعار و محور پویش جهانی سال 2026 نیز بر اهمیت مراقبت مادام العمر از استخوان ها در تمام مراحل زندگی تاکید دارد. شیوه زندگی می تواند تاثیر زیادی بر روی سلامت استخوان ها داشته باشد.

عوامل خطر: 

مصرف نوشیدنی های الکلی، استفاده مداوم از فراورده های تنباکو، تاریخچه خانوادگی، غیر فعال بودن، تغذیه نامناسب، عمل بای پس معده، شاخص توده بدنی پایین، اختلالات سوء جذب، زنان پس از یائسگی و مردان بالای 60 سال، مصرف داروهای کورتیکواستروئید بیشتر از 3 ماه

علائم بالینی و هشدار:

پوکی استخوان اغلب تا زمان بروز شکستگی علامت مشخصی نداشته باشد، اما با این حال علائم زیر می تواند در برخی بیماران مشاهده شود:

کاهش محسوس قد در طول زمان و یا تغییر شکل ستون فقرات به صورت افزایش قوس ستون فقرات و ایجاد حالت خمیدگی پشت، درد پشت کمر، شکستگی با خفیف ترین ضربه ها

از مهم ترین علائم هشدار: بروز ناگهانی درد شدید پشت یا کمر، ناتوانی در راه رفتن، بی حسی اندام، اختلال در کنترل دفع ادرار و مدفوع

روش های تشخیصی: بررسی تراکم معدنی استخوان (BMD)، تصویر برداری، آزمایش خون و بررسی ویتامین دی و میزان کلسیم 

نقش پرستاران و مراقبین سلامت در پیشگیری، کنترل و بازتوانی بیماران دچار پوکی استخوان :

ترویج تغذیه سالم: تشویق به مصرف غذاهای سرشار از ویتامین کلسیم و ویتامین دی: منابع سرشار از کلسیم شامل شیر، ماست و پنیر، ماهی های کنسروی، سبزیجات مانند کلم بروکلی و کلم پیچ، کنجد و بادام و زرده تخم مرغ و ماهی های چرب نیز منبع بسیار خوبی برای ویتامین دی هستند.

تشویق به فعالیت بدنی مناسب: ترغیب افراد به انجام ورزش های تحمل وزن و استقامتی. زیرا بازسازی استخوان را تحت تاثیر خود قرار می دهد و سلول های استخوان ساز (استئوبلاست ها) را تحریک می کند. 

پیشگیری از سقوط و شکستگی: ارزیابی خطر زمین خوردن، امن سازی محیط زندگی و بررسی موانع حرکتی به خصوص در افراد سالمند.

پرهیز از مصرف دخانیات: مواد سمی موجود در دود سیگار مانند نیکوتین باعث اختلال در فرایند و عملکرد طبیعی تعادل و بازسازی استخوان ها می شود.

توجه به زمان یائسگی: زیرا در زمان یائسگی و به خصوص درسال های ابتدایی کاهش استروژن باعث افزایش پیام های سلولی تحریک کننده استئوکلاست ها (تخریب و بازجذب استخوان ها)، افزایش بقای استئوکلاست ها و افزایش سرعت تخریب در برابر استخوان سازی اتفاق می افتد.

کنترل پیشرفت بیماری: آموزش در خصوص نحوه ی صحیح مصرف داروها، بررسی عوارض احتمالی داروها از جمله عوارض گوارشی، بررسی دردهای جدید، تغییر قامت و زمین خوردن ها، همکاری با تیم درمان و بازتوانی برای ارزیابی پاسخ به درمان

تسکین درد: استفاده از تشک سفت که فرد در تشک فرو نرود،خوابیدن به پشت با زانوی خمیده، گرمای موضعی متناوب.

بازتوانی و ارتقا زندگی: هدف از بازتوانی کنترل درد، افزایش تدریجی حرکت با اجرای برنامه های بازتوانی با همکاری فیزیوتراپیست، آموزش وضعیت صحیح بدن، آموزش در خصوص فراهم کردن محیط امن در خانه.

در پایان، روز جهانی پوکی استخوان یادآور اهمیت توجه به سلامت استخوان‌ها و ضرورت پیشگیری از این بیماری در تمام مراحل زندگی است. سرمایه‌گذاری بر آموزش و پیشگیری امروز، گامی ارزشمند برای داشتن جامعه‌ای سالم‌تر و سالمندی همراه با استقلال و کیفیت زندگی بهتر در آینده است.

سیده زهرا سجادیان، مربی پرستاری مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان 

بازنگری: دکتر نگار یزدانی، هیئت علمی رشته پرستاری مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان

منابع: