با توجه به ورود به فصل افزایش بروز بیماری‌های حاد تنفسی، آنفلوانزا هم چنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت محیط‌های کاری، به‌ویژه مراکز آموزشی و درمانی به شمار می‌رود. این بیماری ویروسی با قابلیت سرایت بالا، می‌تواند موجب کاهش قابل توجه بهره‌وری، افزایش غیبت از کار، و تحمیل هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم بر سیستم‌های سازمانی و سلامت شود. سازمان جهانی بهداشت (WHO) و مراکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC)، پیشگیری مبتنی بر شواهد را مؤثرترین راهکار کنترل شیوع آنفلوانزا در محیط‌های کاری معرفی کرده‌اند.

1. اهمیت پیشگیری در محیط کار
در محیط‌های کاری، به ‌ویژه فضاهای بسته و پر رفت‌ وآمد، تماس‌های بین‌فردی، اشتراک تجهیزات و تراکم جمعیت، احتمال انتقال ویروس را افزایش می‌دهد. مطالعات نشان داده‌اند که تا 25–30 درصد انتقال آنفلوانزا در بزرگسالان در اماکن کاری رخ می‌دهد و کاهش آن، اثر مستقیمی بر کارایی سازمان‌های آموزشی و درمانی دارد.
بنابراین طراحی و اجرای یک برنامه پیشگیرانه جامع، از عناصر کلیدی سیاست‌های سلامت سازمانی است.

2. واکسیناسیون سالانه: مؤثرترین مداخله مبتنی بر شواهد
واکسیناسیون سالانه علیه آنفلوانزا همچنان ستون اصلی پیشگیری است.
واکسن می‌تواند شدت بیماری، نیاز به بستری و غیبت از کار را کاهش دهد.
برای کارکنان بخش سلامت، واکسیناسیون نه‌تنها یک توصیه، بلکه یک مسئولیت حرفه‌ای در جهت حفاظت از بیماران و همکاران محسوب می‌شود.
اجرای برنامه‌های واکسیناسیون درون‌سازمانی شامل کلینیک واکسن سیار، ثبت دیجیتال و یادآوری پیامکی نقش مهمی در افزایش پوشش دارد.

3. بهداشت محیط و مدیریت تهویه
تهویه مناسب، به‌ویژه در فضاهای اداری و کلاس‌های درس، یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش بار ویروسی در هواست.
استفاده از سیستم تهویه استاندارد با تعویض هوای کافی
باز گذاشتن پنجره‌ها در ساعات کاری (در صورت امکان) استفاده از فیلترهای HEPA در اتاق‌های پرتردد
همچنین پاک‌سازی روزانه سطوح پرتماس مثل میز کار، کیبورد، دکمه آسانسور و تجهیزات مشترک ضروری است.

4. رعایت بهداشت فردی کارکنان
رفتارهای بهداشتی صحیح، پایه اصلی کنترل بیماری‌های تنفسی است:
شست‌وشوی دست‌ها با آب و صابون به مدت حداقل ۲۰ ثانیه
استفاده از محلول‌های الکلی در فضاهای پرتردد
آموزش “هنجارهای تنفسی” شامل پوشاندن دهان و بینی هنگام عطسه و سرفه با دستمال یا آرنج پرهیز از دست‌دادن یا تماس نزدیک در زمان شیوع گسترده بیماری

5. استفاده هوشمندانه از ماسک
در شرایط افزایش بروز آنفلوانزا یا حضور افراد با علائم تنفسی، استفاده از ماسک در محیط‌های بسته توصیه می‌شود.
به‌ویژه در جلسات گروهی، کلاس‌ها، و فضاهای دارای تهویه ناکافی، ماسک نقش مهمی در کاهش انتقال دارد.

6. سیاست‌های سازمانی حمایت‌گر سلامت
هیچ برنامه پیشگیری بدون پشتیبانی ساختاری موفق نخواهد شد. سیاست‌های سازمانی شامل موارد زیر است:
ایجاد سیاست "در خانه بمانید" برای کارکنان دارای علائم تب، سرفه یا بدن‌درد
فراهم‌سازی مرخصی کوتاه‌مدت بدون فشار مدیریتی تأمین تجهیزات حفاظت فردی، مواد ضدعفونی‌کننده و پوسترهای آموزشی
نظارت مستمر توسط واحد سلامت کارکنان و ارائه بازخوردهای ماهانه
تنظیم برنامه‌های کار گروهی با حداقل‌سازی تجمعات غیرضروری

7. نقش آموزش و ارتقای سواد سلامت
افزایش آگاهی کارکنان درباره الگوهای انتقال، علائم هشدار و راهکارهای پیشگیری، یکی از مؤثرترین مولفه‌های کنترل بیماری است.
اقدامات پیشنهادی:
انتشار بروشورها و محتواهای علمی معتبر
برگزاری وبینارهای کوتاه علمی برای کارکنان و اعضای هیأت علمی طراحی محتوای تصویری و اینفوگرافیک در محیط کار و شبکه‌های سازمانی

دکتر نگار یزدانی عضو هیئت علمی و مسئول برنامه رشته پرستاری مجتمع آموزش عالی سلامت باقرالعلوم (ع) سپیدان